در صنایع کلر-آلکالی و برخی مصرفکنندگان بزرگ کلر، کلر را در مخازن ثابت چندین تنی نگهداری میکنند. مخازن ثابت کلر باید در محل جداگانه اماکاملا مشخص نصب و راهاندازی شوند. یکی از امکاناتی که به مقابله با حوادث در این مخازن کمک میکند، امکان ایزوله کردن آنها به هنگام حادثه است. البته باید تیم مقابله با حوادث به آن دسترسی داشته باشند. مخازن ثابت باید، از طریق نصب شدن در محلی جدا از عوامل خطر یا با استفاده از موانع مناسب، از هر گونه آسیب در امان باشند. مکان این مخازن باید به گونهای باشد که اولا به لحاظ فنی در مقابل خوردگی عوامل جوی و یا شیمیایی محافظت شوند و ثانیا حوادثی نظیر آتشسوزی و انفجار دیگر تاسیسات یا حوادث رانندگی به آنها آسیب نزنند. عامل دیگر در انتخاب مکان مخزن، جهت غالب باد و اثر آن در به حداقل رساندن افراد تحت تاثیر در زمان نشت احتمالی است. مورد مهم دیگر تامین روشنایی کافی و روشنایی اضطراری برای مقابله با حوادث احتمالی رخ داده در شب و شرایطی که برق به هر دلیل قطع شود است [۱]. به لحاظ امنیتی نیز مخزن ثابت کلر نباید در نزریکی مرز بیرونی تاسیسات نصب شود تا در برابر انفجار بمب کارگذاشته شده در مرز بیرونی تاسیسات در امان باشد. در صورتی که در حال حاضر مخازن ثابت کلر در نزدیک مرز بیرونی تاسیسات ساخته شدهاند روشهای محافظت در برابر انفجار، نظیر احداث دیوار ضد انفجار، باید در برنامههای امنیتی تاسیسات گنجانده شود.
مخزن علاوه بر رعایت الزامات طراحی در خصوص جنس مواد، ضخامت اجزا، مقاومت در برابر فشار، تعریف و انجام بازرسیهای دورهای، رعایت حداکثر مقدار قابل نگهداری کلر مایع در آن و …، باید در برابر خوردگی سطح خارجی نیز مقاومسازی و بازرسی شود. یک نکته بسیار مهم انجام درست بازرسی سطوحی است که زیر لایهای از عایق قرار گرفتهاند و چون دیده نمیشوند مستعد نشت به دلیل پیشرفت خوردگی هستند [۱]. یک نکته اساسی ایمنی مخازن ثابت طراحی، بهرهبرداری و بازرسی [درست] آنها است [۲].
همه مخازن ثابت جدید باید در داخل محدوده مجهز به دیوارههای مهار (Diked Area) جاری شدن کلر مایع نشت کرده ساخته و نصب شوند. این محدوده باید دارای کف شیبدار به سمت یک چاهک (Sump) باشد [۱]. به شرط نبود مانع فنی غیر قابل حذف، دیواره مهار جاری شدن کلر مایع باید در اطراف مخازنی که قبلا هم در تاسیسات نصب شدهاند، احداث شود.
خروجی این حوضچه هیچگاه نباید مستقیما به سیستم زهکش کلی بریزد [و با با سیستم فاضلاب یا هر نوع کانال و تاسیسات زیرزمینی دیگرمرتبط باشد] [۲]. اجرای این مورد برای همه مخازنی که قبلا نصب و راهاندازی شدهاند نیز توصیه شده است [۱, ۲]. تمهید لازم برای خارج کردن آب باران نیز باید پیشبینی و اجرا شود [۱] مثلا میتوان با یک پمپ آب باران را تخلیه کرد [۲]. حجم حوضچه ایجاد شده به علاوه حجم چاهک باید معادل با %۱۱۰ بزرگترین مخزن کلر مایع موجود باشد اما نباید خیلی هم بزرگ باشد که سطح وسیعی برای تبخیر کلر مایع ایجاد شود. علاوه بر این ساختار پیشنهاد شده است یک گودال آببند زیر مخزن ثابت کلر مایع احداث شود تا مایع بیرون ریخته در آن جمع شود [۳]. باید در نظر داشت که قرارگیری مخزن داخل حوضچه مهار جاری شدن کلر مایع، به دلیل فشار بخار بالا [و تبخیر سریع] کلر، به معنی مهار و بیخطرسازی کامل کلر مایع جاری شده نیست و باید تجهیزات و روشهای لازم، به عنوان بخشی از فرآیند مقابله با شرایط اضطراری، آماده و اجرا شوند. یک روش کاهش سرعت نشت، کاهش فشار داخل مخزن است. کاهش فشار مخزن به سه روش تعبیه یک خروجی برای خنثیسازیِ [کلر در دستگاه استاندارد]، مصرف کلر یا انتقال کلر به مخزن کمفشار آماده از قبل، قابل انجام است [۱] که بر اساس شرایط حادثه انتخاب و اجرا میشود. همچنین توصیه شده است بین مخازن فاصله کافی برای انجام فرآیندهای بهرهبرداری، نگهداری، تعمیرات و بازرسی تعبیه شود و افراد مسئول و مجهز به سیستم تنفسی هوای فشرده نیز بتوانند به هنگام حادثه به راحتی بین آنها حرکت کنند [۲].
مخازن ثابت در حال بهرهبرداری در صنایع کلر-آلکالی، به واسطه ظرفیت بالا و مقدار بسیار زیاد کلر مایع در حال نگهداری در آنها، یکی از مخاطرهآمیزترین محلها در محل تولید یا مصرف کلر هستند (از این مخازن در کشورهای دیگر در صنایع مصرف کلر استفاده میشود).
رویه تخلیه اضطراری مخازن تنی یا مخازن ثابت حادثه دیده به مخزنی با فشار کمتر باید مشخص، مدون و تمرین شده باشد. تجهیزات لازم و مخزن با فشار کمتر نیز باید آماده و معلوم باشد.
در بازرسیهای دورهای، بازدید و بازرسی قسمتهایی از سطوح بیرونی مخازن که دیده نمیشوند باید با حساسیت بالا انجام شود. برخی از این موارد قسمتهای زیر عایق برای مخازن ثابت و قسمت زیرین سیلندر ایستاده که روی زمین قرار میگیرد، هستند.
در سامانههای کلرزنی آب کشور عموما از سیلندرهای ایستاده یا مخازن تنی کلر استفاده میشود [۴] و صنایع مصرف کننده کلر نیز عموما کلر مورد نیاز خود را در این دو نوع مخزن دریافت میکنند. همچنین اطلاعاتی در خصوص استفاده از واگن تانکر یا خودرو تانکر برای حمل و نقل کلر در کشور ایران در دست نیست.
- The Chlorine Institute. Available from: www.chlorineinstitute.org.
- Storage of Liquid Chlorine, GEST 73/17. 2014, Euro Chlor.
- Jack Rabbit: Chlorine Properties (JRCL2-VIDEO). 2019, The Chlorine Institute.
- دستورالعمل احداث سامانههای کلرزنی در تصفیهخانههای آب و تصفیهخانههای فاضلاب، ضابطه شماره ۶۷۳ امور نظام فنی. ۱۳۹۳, سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور.