کلر و شیمی کلر-آلکالی اجزا و پایههای ضروری برای تولید محصولات متعددی هستند که ما هر روز در سراسر جهان آنها را به کار میبریم. کاربردهای محصولات کلر-آلکالی به قدری گستردهاند که بسیاری از زنجیرههای ارزش صنعتی و تولیدی نمیتوانستند بدون این صنعت وجود داشته باشند.
کلر و دیگر محصولات کلر-آلکالی برای تولید محصولاتی حیاتی، از جمله پلاستیک (به ویژه PVC و پلیاورتان)، حلالها، محصولات پزشکی و مواد محافظ در برابر آتش ضروری هستند. علاوه بر این صنعت کلر-آلکالی [به صورت مستقیم یا غیر مستقیم] با ایجاد میلیونها شغل در سراسر جهان، به لحاظ ایجاد اشتغال و اقتصادی پویا نیز بسیار اثرگذار بوده است. در ادامه به عناوین کاربردهای اصلی کلر و دیگر محصولات کلر-آلکالی اشاره میشود [۱].
ساخت و ساز
محصولات کلر-آلکالی ساخت انواع سازههای عمرانی را تسهیل میکنند. این محصولات ممکن است برای خالصسازی و استخراج مواد دارای کاربرد در ساختمانسازی، نظیر آلومینیوم و دیاکسید تیتانیوم، کاربرد داشته باشند یا مانند PVC و پلیاورتان خود برای تولید مواد ساختمانی به کار روند.
غذا
محصولات کلر-آلکالی تامین و نگهداری پایدار مواد غذایی را تضمین میکنند. یک نمونه از این کاربردها استفاده از محصولات کلر-آلکالی در تولید کودها، آفتکشها و مواد تنظیم کننده اسیدیته خاک است. همچنین محصولات کلر-آلکالی در ضد عفونی کردن مواد غذایی کاربرد دارند. دیگر تاثیر محصولات کلر-آلکالی بهرهمندی از آنها برای تولید کاغذ یا پلاستیک مورد استفاده در بستهبندی مواد غذایی است که امکان حمل و نقل و نگهداری طولانیتر آنها را فراهم میکند. محصولات کلر-آلکالی در تولید انواع مواد نگهدارنده و عطر یا طعم دهندههای غذایی نیز کاربرد دارند.
انرژی
بهرهمندی از محصولات کلر-آلکالی در تولید و استفاده بهینه از انرژی ضروری است. این محصولات به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در تولید مواد مورد استفاده در ساخت پرههای توربینهای بادی، عایقهای حرارتی، مواد تشکیل دهنده باطریهای خورشیدی و … کاربرد دارند.
سلامتی
محصولات کلر-آلکالی ما را سالم نگه میدارند. گندزدایی آب اوج تاثیر مثبت کلر بر زندگی بشر است که توانسته از میلیونها انسان در برابر بیماریهای قابل انتقال از آب محافظت کند. استفاده از سود سوزآور در تولید صابون، که عنصری کلیدی در حفظ و ارتقای بهداشت فردی و اجتماعی است، دیگر کاربرد محصولات کلر-آلکالی در حیطه بهداشت و سلامت است. بهرهگیری از PVC برای ساخت لولههای انتقال آب و همچنین کیسههای انتقال خون و بستهبندی داروها، استفاده از حلالهای کلر پایه در تولید برخی داروها، استفاده از هیپوکلریتها در گندزدایی سطوح و حتی کانالهای دندانی به هنگام انجام خدمات دندانپزشکی از دیگر کاربردهای کلر و دیگر محصولات کلر-آلکالی در حوزه سلامت هستند.
مراقبت و راحتی در منزل
محصولات کلر-آلکالی خانههای ما را راحت و ایمن نگه میدارند. بیش از ۲۰۰ سال است که سفید کنندهها، که ماده موثر اصلی آنها هیپوکلریتها هستند، تولید شده و از آنها برای ضدعفونی کردن سطوح مختلف در خانه استفاده میشود. البته هیچگاه نباید این مواد را با مواد اسیدی مخلوط کرد چراکه منجر به تولید گاز خطرناک کلر میشود. همچنین حلالهای کلردار مورد استفاده در خشکشوییها لباسهای ما را تمیز میکنند. پنجرههای PVC با زیبا بودن، دوام و عایق صدا و انرژی بودن خود محیط زیبا و آسودهای را در خانه برای ما فراهم میکنند. علاوه بر این آلکانهای کلردار به عنوان بازدارنده آتش و جلوگیری کننده از تولید سریع دود در ساختارهای PVC یافت میشوند تا ما را در کاهش صدمات آتشسوزی یاری دهند.
داروسازی
بهرهمندی از محصولات کلر-آلکالی در تولید داروهای مدرن ضروری است و حدود ۸۸ درصد از این داروها برای بخشی از فرآیند تولید خود به شیمی کلر-آلکالی متکی هستند. این داروها شامل داروهای آسم، دیابت، افسردگی، فشار خون بالا، کلسترول بالا و سرطان هستند. البته ممکن است محصولات کلر-آلکالی در ماده نهایی وجود نداشته باشند اما در فرآیندهای تولید، نظیر تصفیه و خالصسازی به کار روند. به عنوان مثال هیدروکلریک اسید برای کنترل pH در فرآیند تولید، حلالهای کلردار برای جداسازی و خالصسازی مواد فعال و کلر برای تصفیه لولههای شیشهای بوروسیلیکات مورد استفاده در ذخیره و حمل و نقل ایمن واکسنها، مصرف میشوند. بسیاری از داروها نیز در بستهبندیهای ساخته شده از PVC نگهداری میشوند.
ورزش
محصولات کلر-آلکالی برای موفقیت ورزشی حیاتی هستند. یکی از مهمترین این موارد، کمک مواد گندزدای کلرپایه به پاکیزگی استخرهای شنا است. علاوه بر این، کلر طی فرآیندی پیچیده در ساخت پلیاورتان نقش دارد که کاربرد فراوانی در ساخت کفشهای ورزشی و لباسهای شنا دارد. استفاده از سود سوزآور نیز در تولید پلیکربنات ضروری است. پلیکربنات در تولید تجهیزات ایمنی فردی، مانند کلاه ایمنی دوچرخهسواران و عینک محافظ کمک میکند. مواد تولید شده در صنایع کلر-آلکالی در تولید سایر تجهیزات ورزشی نیز کاربرد دارند. مثلا چوبهای بیسبال از آلومینیوم خالص شده توسط سود سوزآور ساخته شدهاند.
تجهیزات حفاظتی
محصولات کلر-آلکالی به آتشنشانها و نیروهای پلیس کمک میکنند. الیاف ساخته شده از مواد کلردار در لباسهای ضد گلوله کاربرد دارند. علاوه بر این مواد ضد حریق مورد استفاده در لباسهای آتشنشانها نیز دارای مواد کلردار هستند. پلیکربنات، که در ساخت تجهیزات ایمنی نظیر عینک مقاوم در برابر مواد شیمیایی کاربرد دارد، نیز طی فرآیندی تولید میشود که محصولات کلر-آلکالی، نظیر سود سوزآور، در آن نقش دارند.
فنآوری
محصولات کلر-آلکالی نقش کلیدی در فناوریهای نوآورانه ایفا میکنند. بسیاری از ابزارهایی که ما هر روز استفاده میکنیم، از جمله تلفنهای هوشمند، تبلتها و لپتاپها به تراشههای محاسباتی کارآمد متکی هستند. این تراشهها نیز از سیلیکون ساخته شدهاند و سیلیکون با استفاده از هیدروکلریک اسید تصفیه و خالصسازی میشود. به عنوان مثالی دیگر نئودیمیوم کلراید (Neodymium chloride) به تقویت سیگنالها در کابلهای ارتباطی کمک میکند و همچنین برای تشکیل لیزرهایی که در جراحی چشم، دندانپزشکی و تجزیه و تحلیل شیمیایی استفاده میشوند، کاربرد دارد. گاز کلر به تصفیه دیاکسید تیتانیوم کمک میکند که کاربرد فراوانی در انواع پوششهای ضد آلاینده دارد. برخی اندامهای مصنوعی سبک وزن و کارتهای اعتباری نیز از PVC ساخته شدهاند.
حمل و نقل
بسیاری از محصولاتی که برای ساخت انواع وسایل نقلیه زمینی، هوایی و دریایی ضروری هستند خود، مستقیم یا غیر مستقیم، از محصولات کلر-آلکالی ساخته میشوند. به عنوان مثال بال تیتانیومی هواپیما، پنجرههای مقاوم در برابر شکستن، باتری برای وسایل نقلیه برقی، صندلی راحت از جنس پلیاورتان و کلاه ایمنی پلیکربناتی از آن جملهاند. در جادهها نیز از نمک کلسیم کلرید برای جلوگیری از تشکیل یخ یا یخزدایی سطح جاده در فصلهای سرد سال استفاده میشود.
- Chlorine Uses. Available from: https://www.eurochlor.org/uses.