کلر به صورت گاز فشرده و مایع شده در مخازن تحت فشار با ظرفیتهای مختلف نگهداری و حمل میشود یا ممکن است از محل تولید تا مصرف با خط لولههایی چند کیلومتری نیز منتقل شود. مخازن قابل حمل کلر شامل، واگن تانکرها، خودرو تانکرها، مخازن تنی و سیلندرهای ایستاده هستند. حمل و نقل ریلی کلر عموما با واگن تانکرهای ۸۱ تنی و در برخی موارد با واگن تانکرهای ۵۰ تنی انجام میشود. ظرفیت خودرو تانکرهای در حال استفاده در آمریکای شمالی بین ۱۴ تا ۲۰ تن است [۱]. مخازن تنی کلر در دو ظرفیت ۱ تن آمریکایی (۲۰۰۰ پوند یا ۹۰۷ کیلوگرم)، یا ۱ تن متریک (۱۰۰۰ کیلوگرم یا ۲۰۲۴ پوند) ساخته میشوند. سیلندرهای ایستاده کلر با دو ظرفیت ۴۵ و ۶۸ کیلوگرم ساخته میشوند.
مخازن تنی ساخته شده بر مبنای استاندارد ملی ایران به شماره ۶۵۹۱ فاقد فیوز حرارتی هستند. این نوع مخازن، مطابق با شکل، از دو عدسی پرس شده و یک استوانه میانی ساخته میشوند. این مخازن دو شیر دارند که از یکی گاز کلر و از دیگری مایع کلر خارج میشود. شیرها بر روی فلنجهای مثلثی که [آنها هم] بر روی فلنج [دایرهای] قرار دارند بسته میشوند. لولههای مغروق نیز [از داخل] به فلنجهای مثلثی جوش داده میشوند. لولههای مغروق از جنس لولههای بدون درز فولادهای ساده کربنی مقاوم در برابر کلر بوده و با توجه به جهت فلنجهای مثلثی درون مخزن در دو جهت مخالف به صورتی خم شدهاند که از یکی همواره گاز کلر و دیگری مایع کلر خارج شود. فلنج [دایرهای] به وسیله پیچ و مهره به یک فلنج جوش داده شده روی عدسی بسته شده و ما بین این دو فلنج، واشر مقاوم به خوردگی و سازگار با کلر قرار داده دارد. فلنجهای مثلثی نیز توسط پیچ و مهره به فلنج دایرهای متصل و ما بین اتصالات از واشرهای مخصوص به منظور آببندی استفاده میشود. این مخازن به صورت افقی بهرهبرداری میشوند [۲]. عدسی پشتی مخزن تنی یک تکه بوده و هیچ درز، شیر یا فلنجی ندارد. مخازن تنی باید بر اساس استاندارد ملی شماره ۶۵۹۱ تست و بازرسی شوند [۳].
اجزای مخازن تنی کلر مطابق با ستاندارد ۶۵۹۱
نوع دیگر مخازن ذخیره و حمل کلر، سیلندرهای ایستاده هستند. این سیلندرها دارای یک شیر در بالا بوده و با باز کردن آن گاز کلر از سیلندر خارج میشود. سیلندرهای ایستاده ۴۵ یا ۶۸ کیلوگرمی در حال بهرهبرداری یا ساخته شده در داخل کشور بر اساس استاندارد ملی شماره ۶۵۹۱ تست و بازرسی میشوند. ویژگیها و شرایط ساخت این سیلندرها باید مطابق با استاندارد ملی شماره ۳-۷۹۰۹ باشد [۲, ۳].
سیلندرها و مخازن ساخته شده بر مبنای استانداردهای ۳-۷۹۰۹ و ۶۵۹۱ فاقد فیوز حرارتی هستند. اما برخی انواع سیلندرها، روی شیر، و مخازن تنی، روی عدسیهای پشت و روبرو، دارای این قطعه هستند. فیوز حرارتی در واقع قطعهای قابل تعویض است که در مرکز خود، حفرهای سراسری، پر شده از فلزی است که در دمای °C 74–۷۰ ذوب شود [۳] تا به این ترتیب با خروج مقداری گاز، فشار اضافی داخلی مخزن در معرض حرارت بالاتر از این دما تخلیه شود [۱].
بر اساس مشاهدات نویسنده و به دلایلی نظیر قدیمی بودن مخزن یا ارسال توسط مشتریان خارجی برای پر شدن برای صادرات، مخازن دارای فیوز حرارتی و مخازن تنی بدون فلنج و برخی انواع مخازن تنی با شکل یا ساختار متفاوت از مخازن ساخته شده بر اساس استانداردهای ۳-۷۹۰۹ و ۶۵۹۱ در کشور وجود دارند. هر چند کاربرد آنها در داخل کشور محدود است اما به تعداد بالا در حال نگهداری در شرکتهای شارژ کننده کلر یا در حال حمل و نقل در جادههای کشور هستند. بنابراین شرکتهای تولید کننده یا شارژ کننده این گونه مخازن و شرکتهای بازرسی مسئول تست و بازرسی دورهای مخازن موظف هستند استانداردهای لازم برای تست و بازرسی این نوع مخازن را از مراجع معتبر بینالمللی دریافت و اجرا نمایند.
- The Chlorine Institute. Available from: www.chlorineinstitute.org.
- سیلندرها و مخازن گاز کلر- ویژگیهای ساخت و روش آزمون، استاندارد ملی ایران به شماره ۶۵۹۱. ۱۳۹۳, سازمان ملی استاندارد ایران.
- دستورالعمل احداث سامانههای کلرزنی در تصفیهخانههای آب و تصفیهخانههای فاضلاب، ضابطه شماره ۶۷۳ امور نظام فنی. ۱۳۹۳, سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور.