کلسیم هیپوکلریت با فرمول Ca(OCl)2 مادهای جامد و سفید رنگ، با بوی تند شبیه به گاز کلر و خورنده است که [در ایران] معمولاً با %۷۰-۶۵ کلر در دسترس به صورت پودر، گرانول یا قرصهای جامد تولید شده و در هر سه حالت به راحتی در آب حل میشود. Ca(OCl)2 جامدی است که در ۱۷۵ درجه سلسیوس تجزیه شده و نقطه ذوب و جوش برای آن معنی ندارد. حلالیت کلسیم هیپوکلریت در ۲۰ درجه سلسیوس به میزان g/l 214 است [۱].
کلسیم هیپوکلریت عموما برای گندزدایی آب در مقیاسهای کوچک نظیر گندزدایی آب چاهها [و استخرها] به کار برده میشود. هرچند کنترل میزان تزریق میتواند به صورت اتوماتیک و از طریق آنالایزر و دوزینگ پمپ اتوماتیک صورت پذیرد اما در هر حال ریختن پودر جامد داخل مخزن ساخت محلول به صورت دستی انجام میشود [۱] و به همین دلیل سرکشی و محلولسازی روزانه بهرهبردار و رعایت الزامات ایمنی کار با آن از اهمیت بالایی برخوردار است.
کلسیم هیپوکلریت اکسید کنندهای بسیار قوی است که علاوه بر قدرت خورندگی بالا میتواند واکنشهای ناخواسته [خطرناکی نیز] ایجاد کند. به همین دلیل حمل، انبارش و بهرهبرداری از آن تابع مقررات مواد خطرناک است. این ماده با اسیدها واکنش داده و گاز خطرناک کلر تولید میکند. همچنین قدرت اکسید کنندگی بالای آن به گونهای است که در صورت قرارگیری در معرض گرما، ضربه، مواد آلی نظیر سوختها، رنگ، حلالهای آلی، گریسها، روغنها، برخی مواد غذایی و نوشابههایی نظیر کوکاکولا و … به شدت واکنش داده و میتواند منجر به آتشسوزی یا انفجار گردد. کلسیم هیپوکلریت در گرما تجزیه شده و گازهای کلر و اکسیژن تولید میکند. به این ترتیب و با توجه به تولید اکسیژن در حرارت بالا، در زمان آتشسوزی ناشی از کلسیم هیپوکلریت تلاش برای اطفای حریق از طریق خفه کردن آتش بیثمر بوده و باید از مقدار زیاد آب برای خاموش کردن آتش استفاده کرد [۱].
محل نگهداری کلسیم هیپوکلریت باید خنک، خشک و دارای تهویه مناسب باشد. در محل انبار این ماده نباید هیچگونه ماده آلی، اسیدی و مواد اشتعالپذیر نگهداری شود. قدرت خورندگی بالای کلسیم هیپوکلریت آن را تبدیل به مادهای خطرناک برای پوست، چشم، مخاط تنفسی کرده و در صورت تماس با بدن میتواند منجر به آسیب و سوختگی شدید محل گردد [۱]. در صورتی که کلسیم هیپوکلریت به هر دلیل در یک انبار مشترک و همراه با دیگر مواد گندزدا نگهداری میشود باید ظرف این ماده در طبقات بالایی و مواد محلول در طبقات پایین نگهداری شود تا در صورت نشت مواد محلول، آن ماده روی کلسیم هیپوکلریت نریزد [۲].
۱. ابراهیم زاده زنوزیان, سید علیرضا، بهرهبرداری از سامانههای کلرزنی و مقابله با حوادث مربوطه. ۱۳۹۵: آوای قلم.
۲. Pool Chemical Safety. 2018, The Chlorine Institute.