سدیم هیدروکسید یا سود سوزآور نیز همانند هیدروژن محصول همراه تولید کلر در فرآیندهای متعارف الکترولیز آب نمک است. سدیم هیدروکسید ( Sodium hydroxide با فرمول NaOH) یا سود سوزآور به صورت تجاری به شکلهای جامد، مثلا سود پرک، یا محلول در دسترس است. سدیم هیدروکسید نقش مهمی در تولید هزاران محصول مختلف، که روزانه به آنها وابستهایم، دارد. از جمله این محصولات میتوان از انواع صابونها، مواد شوینده، کاغذ، تمیز کنندههای سطوح و راهآبهای خروجی منزل و … نام برد [۱]. یک کاربرد خاص سود سوزآور در صنایع مرتبط با تولید یا مصرف گاز کلر، استفاده از آن به عنوان محلول خنثیساز گاز کلر نشت کرده است. این فرآیند باید از طریق دستگاه استاندارد اسکرابر خنثیساز اضطراری کلر انجام شود. سود سوزآور در صنایع کلر-آلکالی برای تولید محلول سدیم هیپوکلریت نیز استفاده میشود. برخی ویژگیهای سود سوزآور به شرح زیر هستند.
محلول %۵۰ سود سوزآور در دمای محیط مایعی بیرنگ تا کمی کدر با دمای انجماد ۱۳ درجه سلسیوس است و به هنگام حمل و نقل جادهای در فصول سرد سال ممکن است به حالت جامد در بیاید. به همین دلیل باید تمهیدات لازم برای جلوگیری از انجماد آن به هنگام حمل و نقل پیشبینی شود [۲].
چگالی سود سوزآور حدود %۵۰ بیشتر از چگالی آب و گرانروی آن در دمای ۲۰ درجه سلسیووس نزدیک به ۱۰۰ برابر آب است. سود سوزآور بیآب (خالص) جامدی سفید رنگ با نقطه ذوب ۶۳ درجه سلسیوس است [۱].
سدیم هیدروکسید جامد یا محلول به هنگام رقیقسازی و اختلاط با آب گرمای کافی برای شعلهور کردن مواد قابل سوختن اطراف خود را تامین میکند [۱]. همچنین این ماده در تماس با مواد آلی و اسیدها واکنشهای شدیدی ایجاد مینماید. علاوه بر این واکنش سود سوزآور با فلزاتی نظیر آلومینیوم، روی، منیزیم و قلع منجر به تولید گاز قابل اشتعال و انفجار هیدروژن میشود [۱].
سود سوزآور در تماس با چشم میتواند منجر به آسیب جدی به قرنیه، اختلال دائمی در دید و حتی کوری شود. غبار سود جامد میتواند چشم را تحریک کند. تماس [حتی] کوتاه مدت سود با پوست منجر به سوختگیهای شدید میشود. تنفس غبار سود جامد یا قطرات سود محلول میتواند منجر به تحریک شدید سیستم تنفسی فوقانی شود [۲].
واکنش خنثیسازی کلر در اسکرابر خنثیساز واکنشی گرمازا بوده و میتواند بسته به شرایط همراه با تعدادی واکنش ناخواسته باشد که واکنش اصلی را مختل میکنند. یک عامل حادثه ورود کلر بیش از حد (Overchlorination) به اسکرابر است. به این ترتیب اسکرابر خنثیساز، به ویژه دستگاههای غیر استاندارد، میتواند خود منبعی برای حادثه و نشت کلر باشد.
۱. Sodium Hydroxide Release Fact Sheet. 2019, The Chlorine Institute.
2. The Chlorine Institute. Available from: www.chlorineinstitute.org.
