کلر مایع بلافاصله پس از آزاد شدن تبخیر میشود بنابراین همه آثار آن مشابه گاز کلر است. تنها استثنا، که به ندرت نیز اتفاق میافتد، قرارگیری فرد دقیقا در محل نشت و تماس مستقیم کلر مایع با پوست [یا چشم] وی است که در این صورت منجر به سوختگی شدید گرمایی و شیمیایی میشود [۱]. کلر مایع به دلیل تبخیرِ [گرماگیر و] سریع خود میتواند در صورت تماس با پوست یا چشم منجر به سرمازدگی بدن نیز شود. گاز کلر، که مادهای به شدت خورنده و اکسید کننده است، میتواند در محل تماس با بدن سوختگی شیمیایی نیز ایجاد کند. از سوی دیگر واکنشپذیری بالا و شدید کلر در محیطهای مرطوب، که به دلیل تولید هیپوکلروس اسید (Hypochlorous acid با فرمول HClO) و هیدروکلریک اسید است، به همه اعضای مرطوب بدن، اعم از پوست، چشم و سیستم تنفسی آسیب میزند. بسته به میزان رطوبت محل تماس، غلظت گاز کلر و مدت زمان تماس آسیب وارد شده میتواند بسیار شدید باشد. همچنین ممکن است کلر تنفس شده تا داخل کیسههای هوایی نیز وارد شده و آسیبهای وارد به آنها با تاخیر، حتی چند روزه [۱] ایجاد شده یا خود را نشان دهند. با وجود این آثار نسبتا شدید، تا کنون هیچ مطالعهای ایجاد سرطان توسط کلر را تایید نکرده است [۲]، البته ممکن است دیگر موادی که همزمان در صنایع کلر-آلکالی تولید یا مصرف شوند خاصیت سرطانزایی داشته باشند.
کلر هیچ پادزهر شناخته شدهای ندارد که بتواند از آسیبهای کلر تنفس شده جلوگیری کند یا آسیبها را بکاهد [۲].
کلر در غلظتهای کمتر از (ppm) 0/5 و حتی در تنفس طولانی اثر حاد یا مزمن شناخته شدهای بر سیستم تنفسی ندارد اما با افزایش غلظت آثار آن ظاهر میشوند. البته بوی نافذ و زننده کلر، که مشابه بوی سفید کنندههای خانگی، اما تندتر است، به عنوان یک هشدار عمل میکند. قرارگیری در معرض کلر ممکن است به دلیل حضور در محل نشت کلر یا محل آزاد شدن کلر به دلیل واکنش دو ماده ناسازگار با هم، نظیر وایتکس خانگی با انواع اسیدها باشد. آثار تنفس غلظتهای مختلف کلر، بر حسب ppm، به شرح زیر هستند [۲]. باید در نظر داشت با توجه به تفاوت شرایط بدنی افراد، این گسترهها برای افراد مختلف متفاوت بوده و افراد بیمار نیز بیشتر در معرض خطر قرار دارند.
۰/۴–۰/۲؛ آستانه تشخیص بو (کاهش در ادراک بو، در طی زمان، رخ میدهد)
۳–۱؛ تحریک غشایی و پوستی ملایم در مخاط، تا ۱ ساعت قابل تحمل است
۱۵–۵؛ تحریک متوسط در دستگاه تنفسی
۱۰؛ خطر آنی برای زندگی و سلامتی (Immediately Dangerous to Life & Health یا IDLH). IDLH غلظتی از ماده سمی تنفس شده است که توسط NIOSH (National Institute for Occupational Safety and Health) تهدیدی فوری برای زندگی اعلام شده است و میتواند اثرات نامطلوب برگشتناپذیری بر سلامتی ایجاد کند یا توانایی فرد برای فرار از جو ماده خطرناک را مختل کند. IDLH [و آثار بیان شده آن] بر اساس تنفس ماده سمی به مدت حداقل ۳۰ دقیقه تعریف میشوند.
۳۰؛ درد سریع در قفسه سینه، استفراغ، تنگی نفس، سرفه
۶۰–۴۰؛ احتقان و تورم شدید و سمی ریوی و ادم ریهها
۴۳۰؛ کشنده پس از ۳۰ دقیقه
۱۰۰۰؛ کشنده در عرض چند دقیقه
مطابق با اطلاعات بالا آنچه میتواند منجر به مرگ فرد شود تنها تنفس کلر با غلظت بالا یا طولانی مدت آن است. از سوی دیگر بوی کلر خود به عنوان یک هشدار دهنده عمل میکند. پس در صورتی که فرد به هر روش، اعم از استشمام بو یا شنیدن هشدار صوتی نشت کلر، از نشت مطلع شود و بتواند با استفاده از تجهیزات حفاظت تنفسی جلوی ورود کلر به سیستم تنفسی خود را بگیرد و در جهت مناسب فرار کرده و از ابر کشنده کلر خارج و دور شود، زندگی خود را نجات خواهد داد. اگر تجهیز حفاظت تنفسی، به هر دلیل، در دسترس نباشد فرد میتواند و باید با قطع آنی تنفس خود، فرار کند (بیان این جمله به معنی مجاز بودن حضور افراد در اماکن با احتمال نشت بدون تجهیزات حفاظت تنفسی نیست اما مطابق با تجربیات عینی مدیر وبسایت، تمرینهای انجام شده در کلاسهای عملی و مشاهده فیلمهایی از حوادث واقعی، فرار درست و به موقع میتواند جان افراد را نجات دهد). همچنین؛
- مهمترین قانون و اصل اساسی انجام هر نوع اقدام در حوادث کلر یا انجام کمکهای اولیه برای مصدومان، حفاظت از خودتان در برابر کلر [بر اساس آموزشهای قبلی و با استفاده از تجهیزات حفاظت فردی] است. شما تنها زمانی میتوانید به دیگران کمک کنید که خودتان سالم باشید [۱]. هیچگاه خود را قربانی دیگران نکنید .
- به هنگام تماس کلر با چشم هرگز از خنثیسازهای شیمیایی استفاده نکنید [۲].
- کلر هیچ پادزهری ندارد و همچنین ممکن است برخی آسیبها و پیامدهای آن با تاخیر خود را نشان دهند [۲]. بنابراین در همه شرایط و انواع قرارگیریها در معرض کلر باید، پس از انجام کمکهای اولیه، مصدوم در اولین فرصت توسط پزشک معاینه شده و در صورت نیاز اقدامات درمانی آغاز گردند.
- First Response to Chlorine Exposures (H-Video). 2018, The Chlorine Institute.
- The Chlorine Institute. Available from: www.chlorineinstitute.org.