یکی از حوادث تکراری منجر به نشت کلر، نشت از مخازن تنی یا سیلندرهای ایستادهای است که به عنوان ضایعات به خریداران فلزات مستعمل یا صنایع بازیافت فلزات فروخته یا تحویل داده شدهاند. خریدار ناآگاه یا مخزن آسیب دیده را تحویل گرفته یا خود سعی در باز کردن شیر یا بریدن بدنه مخزن میکند که در هر حال منجر به نشت کلر میگردد. برای جلوگیری از این مشکل شرکت بازرسی و تست کننده مخزن کلر موظف است مطابق با بخش ۱۴ استاندارد ملی ایران به شماره ۶۵۹۱ راسا سیلندر یا مخزن رد شده در آزمون را توسط ابزار مکانیکی له کرده یا با بریدن توسط شعله یک سوراخ نامنظم در پوسته و بدنه سیلندر یا مخزن ایجاد نماید. مالک مخزن مستعمل نیز موظف است، قبل از هر اقدامی، سیلندرها یا مخازن کلر مستعمل خود را توسط شرکت ذیصلاح [به صورت ایمن خنثیسازی، مصرف و] تخلیه کرده و پس از اطمینان از خالی بودن مخزن، آنها را مطابق با بخش ۱۴ استاندارد ملی ایران به شماره ۶۵۹۱ [۱] معدوم نماید.
یکی دیگر از کانونهای خطر و محلهای نشت کلر، علاوه بر محلهای خرید و فروش یا بازیافت ضایعات فلزی، به جز محلهای جدید اما غیر استاندارد، انبارهای قدیمی نگهداری مخازن تنی یا سیلندرهای ایستاده کلر هستند که متاسفانه در همه کشور پراکندهاند. این انبارهای قدیمی و گاه متروکه مربوط به تصفیهخانههای قدیمی و محلی آب، استخرهای عمومی یا خصوصی، کارخانهها یا کارگاههای قدیمی تولید مواد شیمیایی یا مصرف کنندههای کلری که آن را مواد یا فرآیندهای کمخطرتر جایگزین کردهاند هستند. در این انبارها با نگهداری طولانی مدت و شرایط غیر استاندارد، مخازن سالم به مرور خورده شده و نشت آرام کلر از آنها آغاز میشود. همین نشت کوچک خود منجر به خوردگی بیشتر محل و بزرگتر شدن منفذ شده و با گذر زمان و یا کمی افزایش دمای محیط، نشتهای بزرگ با احتمال تلفات بالا آغاز میشوند.
در خصوص مخازن مستعمل کلر در انبارهای ضایعات فلزی یا محلهای خرید و فروش یا بازیافت این ضایعات باید نکات زیر مد نظر قرار گرفته و اجرا شوند [۲, ۳].
همه انواع مخازن تحت فشاری که مثلا به علت محو شدن علامتها یا نوشتههای حک شده روی آنها، ناشناختهاند، خطرناک هستند. وجود گاز خطرناک و مرگآور کلر در آنها تنها یکی از مخاطرات است. تنها مخزن تحت فشاری بیخطر است که؛
(۱) کلا به دو نیم بریده شده باشد، یا
(۲) یک سوراخ تا اندازهای بزرگ روی آن باشد طوری که بتوان داخل آن را بازدید کرد، یا
(۳) یک سوراخ بزرگ، به اندازه حداقل یک مشت، با برش روی آن ایجاد شده باشد و یا
(۴) مخزن تنی یا سیلندر کاملا خالی باشد (اطمینان یافتن از خالی بودن مخزن خود مستلزم اجرای رویهای نیازمند فرآیند و تجهیزات استاندارد و افراد آموزش دیده است. بنابراین مورد (۴) برای مخزنی که شیر یا شیرهای آن بستهاند، بدون اجرای رویه ذکر شده عملیاتی نیست و هر نوع مخزن با شیر بسته میتواند خطرناک باشد.)
مخازن کلر ممکن است انواع، اندازهها و حتی رنگهای مختلفی داشته باشند یا به دلیل فرسوده بودن رنگ اصلی آنها پاک شده باشد. حتی ممکن است به دلیل ضربه تغییر شکل داده باشند یا تا حدی له شده باشند. با این وجود تا زمانی که یکی از ۴ مورد بالا در مورد آنها صدق نکند همچنان خطرناک بوده و تنها افراد ماهر و آموزش دیده مجاز به بررسی یا انجام اقدامات بیخطر کننده هستند.
در صورت مشاهده مخزن تنی یا سیلندر، در هر ابعاد و اندازهای، که شیر آن بسته و به ظاهر سالم است یا تا حدودی دچار سایش و [زنگ زدگی] است باید این موارد در نظر گرفته شده و اجرا شوند؛
(۱) فرض کنید مخزن دارای مواد سمی [در اینجا کلر] است، و
(۲) مخزن گاز را در یک محدوده امن و دور از دسترس کارکنان، مشتریان، بازدیدکنندگان و خودروها قرار دهید، و
(۳) اگر امکان دارد مخزن گاز را در فضای باز اما محافظت شده قرار دهید، و
(۴) با سازمانها یا افراد مسئول برای بیخطرسازی مخزن تماس بگیرید.
(۵) در صورت وجود نشت [کلر] بلافاصله با سازمان آتشنشانی تماس بگیرید.
ممکن است بتوان نوع گاز داخل مخزن را از روی علامتها و نوشتههای حک شده روی مخزن تنی یا سیلندر، که هنوز پاک نشدهاند، تشخیص داد. در هر حال باید از هر نوع تلاش برای باز کردن شیر یا شیرهای مخزن یا بریدن بدنه مخزن گازی که شیر آن بسته بوده و سوراخی روی آن وجود ندارد مطلقا اجتناب شود.
- سیلندرها و مخازن گاز کلر- ویژگیهای ساخت و روش آزمون، استاندارد ملی ایران به شماره ۶۵۹۱. ۱۳۹۳, سازمان ملی استاندارد ایران.
- Compressed Gas Container Safety Trifold. 2015, The Institute of Scrap Recycling Industries, Inc. (ISRI) & The Chlorine Institute (CI).
- Cylinder Safety Video. 2016, The Institute of Scrap Recycling Industries, Inc. (ISRI) & The Chlorine Institute (CI).