هیدروکلریک اسید یا اسید کلریدریک محلول HCl در آب با غلظت کمتر از %۳۸ است. این اسید کاربرد مهم و گستردهای در صنایع شیمیایی، تولید داروها، صنایع غذایی و … دارد. هیدروکلریک اسید مایعی زلال و بیرنگ یا رنگ زرد ملایم است که بوی تند و بسیار ناخوشایندی دارد. این بوی ناخوشایند از غلظت (ppm) 0/3 استشمام میشود. به این ترتیب هیدروکلریک اسید دارای خاصیت هشدار بالایی است و نشت آن از طریق بوی زننده آن تشخیص داده میشود (بوی مواد ممکن است علامت نشت آنها باشد ولی هیچگاه و برای هیچ مادهای نباید با بو کشیدن سعی کرد محل نشت را پیدا کرد. این کار ممکن است آسیب شدیدی به سیستم تنفسی فرد برساند). با افزایش غلظت فراریت آن نیز بیشتر میشود [۱].
آثار مضر سلامتی هیدروکلریک اسید بر بدن به غلظت محلول و مدت زمان تماس بدن با این اسید بستگی دارد. تماس هیدروکلریک اسید با چشمها ممکن است باعث درد، اشک و سوزش شدید همراه با آسیب قرنیه شود که این نیز ممکن است منجر به اختلال دائمی بینایی و حتی کوری شود. تماس کوتاه مدت هیدروکلریک اسید با پوست ممکن است باعث سوختگی شدید پوست شود. قرار گرفتن در معرض بیش از حد ممکن است باعث تحریک شدید و آسیب به غشاهای مخاطی (بینی و گلو) و ریهها شود [۱].
هیدروکلریک اسید یک اسید قوی معدنی است که به سرعت، و در برخی موارد به شدت، با اکسیدهای فلزی، برخی ترکیبات آلی و مواد قلیایی (نظیر سود سوزآور) واکنش میدهد. این اسید در واکنش با هیپوکلریتها، سولفیدها و سیانیدها گازهای سمی تولید میکند. هیدروکلریک اسید با واکنش با بسیاری از فلزات گاز آتشگیر هیدروژن تولید میکند. بسیاری از واکنشهای هیدروکلریک اسید گرمازا هستند و اگر شرایط مناسب انجام واکنش برقرار نباشد جوشش و پاشیدن آن میشود [۱]. یکی از این واکنشهای گرمازا، رقیقسازی آن با آب است که اگر به درستی انجام نشود میتواند منجر به جوشش، پاشش و فوران شدید محلول شود. هنگام رقیقسازی همیشه باید اسید به آب اضافه شود. همچنین برای جلوگیری از خروج گاز (Gassing Off) از محلول از سردترین آب در دسترس، همراه با همزدن محلول، برای رقیقسازی استفاده کنید [۲]. هیدروکلریک اسید از نظر قوانین حمل و نقل جزو مواد خورنده و آسیبرسان به محیط زیست است و حمل و نقل آن نیازمند تمهیدات ویژه ایمنی و فنی است [۲].
مخازن ذخیره هیدروکلریک اسید به لحاظ محل قرارگیری و فاصله با دیگر تاسیسات، موانع مورد نیاز برای جلوگیری از آسیب خودروها در محلهای پرتردد، جنس و به طور کل با در نظر گرفتن الزامات ایمنی باید به صورت ویژه مکانیابی، طراحی و ساخته شوند. اگر مخزن به صورت مستقیم با محصول خروجی از واحد تولید HCl در تاسیسات کلر-آلکالی تغذیه میشود، به دلیل اشباع بودن هیدروکلریک اسید از هیدروژن ممکن است در فاز بخار مخلوطی قابل انفجار ایجاد شود. از این رو در این شرایط باید تمهیداتی، نظیر تغییر ترکیب گازهای فاز بخار به ترکیب بیخطر، مثلا از طریق تزریق نیتروژن، پیشبینی و اجرا شود [۲].
۱. Hydrochloric Acid (HCl) Release Fact Sheet. 2019, The Chlorine Institute.
2. The Chlorine Institute. Available from: www.chlorineinstitute.org.